Nieuws, 25-10-2002

uit: Het Parool van vandaag

Amsterdams initiatief

JOHN JANSEN VAN GALEN

Werd ik opeens uitgenodigd in een Comité van Aanbeveling zitting te nemen! Zoiets kost doorgaans geen tijd en de lijst van andere genodigden (onder meer Hans van Mierlo, Ed van Thijn en Schelto Patijn) beloofde een prestigieus gezelschap.

Vooruit met de geit dan maar? Eerst nam ik poolshoogte: wat moest ik aanbevelen?

Op het terras van café Alverna aan het Kwakersplein tref ik twee gangmakers van het Amsterdams Initiatief, Ebeth van Loon en Arjen Nijeboer, zij beleidsmedewerker van stadsdeel De Baarsjes, hij werkzaam bij een stichting voor 'democratische vernieuwing' en voorman van het Referendum Platform.

In het afgelopen voorjaar vonden jonge Amsterdammers elkaar in verontrusting over 'de wederzijdse frustratie' tussen overheid en burger. Fortuyn was in opmars, de raadsverkiezingen brachten grote onvrede in beeld. Ze smeedden een plan, dat ze nu in de politiek aan de man trachten te brengen: 'een initiatiefstelsel'. In de hoofdstad wonnen ze GroenLinks, D66, SP en Amsterdam Anders/De Groenen ervoor, de PvdA is vooralsnog weer verdeeld.

''Het bestuur verwijt de burgers dat ze alleen maar hun hakken in het zand zetten,'' weet Ebeth. ''De burgers van hun kant klagen dat ze nooit gehoord worden en dat politici toch doen wat zij willen. Men vraagt om participatie en betrokkenheid, zonder ooit de stap naar echte zeggenschap van burgers te zetten.''

Die stagnatie willen zij 'positief doorbreken' door invoering van een initiatiefstelsel. Daarbij kunnen groepen burgers, door een bepaald aantal handtekeningen geschraagd, een beleidsvoorstel indienen bij de gemeenteraad. Wijst deze het voorstel af, dan kunnen de indieners het, mits daar voldoende steun voor is, via een referendum voorleggen aan de bevolking.

''Wij willen volwassenheid brengen in de relatie tussen overheid en burger,'' zegt Arjen. ''Het bestuur trekt nu te veel naar zich toe, terwijl burgers geneigd zijn de overheid van alles de schuld te geven. In een volwassen relatie moeten zij zelf hun verantwoordelijkheid kunnen nemen.''

''De politiek heeft op 15 mei een enorm signaal gekregen: ga nou eens echt naar de burgers luisteren, heb het lef om hun zeggenschap te geven,'' zegt Ebeth.

Het argument dat de opkomst en het steevast overweldigende percentage nee-stemmers bij referenda weinig positief stemmen over de aandrang van kiezers zich daadwerkelijk met beleid te bemoeien, wijzen zij van de hand.

In de eerste plaats is volgens Nijeboer een opkomst van dertig à veertig procent bij referenda internationaal gezien niet beroerd. ''Logisch dat bij verkiezingen meer mensen opkomen: die gaan over het hele beleid ineens, waarover je voor vier jaar een blanco cheque aan een politicus afgeeft.''

Bovendien is het correctief referendum een bot wapen zolang de burger niet mee kan doen in het beleid. ''Dan wordt de neiging groot het te gebruiken voor een proteststem en is de bestuurder bij referenda aangeschoten wild.''

Laag zonlicht strijkt over het plein, maar het is niet alleen daardoor dat de ontmoeting mij tegelijk optimistisch en weemoedig stemt. Hier heb je waarachtig jongelui die geloven in (zoals ze het noemen) 'integrale democratie' en hun vrije tijd eraan besteden met acties, pamfletten en lobbyen!

Het doet mij sterk denken aan de begintijd van D66, maar Ebeth zegt: ''Het hele verhaal van Pim Fortuyn laat zien dat echte veranderingen nu niet meer via het partijstelsel alleen bereikbaar zijn. Fortuyn wilde het land teruggeven aan de burgers en amper vier weken later schafte zijn partij het referendum al af.'' Arjen: ''De LPF'ers wierpen zich op als de stem van het volk, maar besloten al gauw dat zij zelf de volkswil zíjn.''

Nederland is bepaald 'achterlijk' in zeggenschap van burgers: een van de laatste vijf landen ter wereld waar nooi landelijk referendum gehouden is en waar nu zelfs de mogelijkheid daartoe vervalt. Het gaat mijn gesprekspartners erom 'randvoorwaarden' te scheppen om burgers mede de inrichting van de maatschappij te laten bepalen. ''Of ze het ook doen, is hun individuele keuze.''

Maar zij stellen 'vertrouwen in de mens'. Volgens Arjen komen argumenten tegen referenda en burgerinitiatieven er steeds op neer dat politici de burger niet voor vol aanzien en in wezen niet vertrouwen. ''Men gaat ervan uit dat mensen alleen hun eigenbelang najagen en geen belangstelling hebben voor de samenleving om hen heen, maar uit ieder SCP-rapport blijkt het tegendeel: ze putten zich uit in vrijwilligerswerk, donaties, buurtacties. De vraag is hoe je dat politiek kunt verzilveren.''

Aan hen - goedgebekt, gemotiveerd, enthousiast en idealistisch - zal het niet liggen. Op vrijdagmiddag 8 november confronteren ze in Felix Meritis plaatselijke politici met hun Amsterdamse Initiatief, en hopen hen te overtuigen. PvdA-coryfeeën als John Leerdam, Eberhard van der Laan, Omar Ramadan en Wouter Bos traden tot het Comité van Aanbeveling toe, en ik doe dat ook.

© Het Parool, 25-10-2002