Nieuws, 15-5-2003

Verslag van de bespreking in de Raadscommissie

Na bijna 6 maanden wachten werd ons voorstel op donderdag 15 mei j.l. eindelijk voor het eerst echt besproken in de Raad, namelijk in de commissie Algemene Zaken.

Heel wat steunbetuigers hadden vrijgenomen om er deze donderdagmiddag bij te zijn, een groot deel van hen moesten helaas weer aftaaien vóór ons agendapunt kwam, omdat op het laatste moment de vergaderagenda helemaal was omgegooid. Heel vervelend. Maar toen het moment daar was, gingen we geheel los. De staatsrechtsgeleerde prof. Jit Peters, rasechte Amsterdammer Lisa Hartog en (namens Amsterdams Initiatief) Arjen Nijeboer voerden het woord ter verdediging van het voorstel. Jit Peters en Lisa Hartog ontpopten zich tot stersprekers. Prof. Jit Peters, die we niet eens goed kenden, is een academische jurist die bovendien veel bestuurlijke, ambtelijke en zelfs praktijk-juridische ervaring heeft: hij is wethouder in Leiden geweest, vervolgens directeur van de Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, en momenteel naast zijn professorschap op de UvA ook verbonden aan het Hof van Justitie te Amsterdam.

"De burgemeester en de raadsleden luisteren naar prof. Peters"

Peters hield de dames en heren politici vooral voor dat het voorstel grondwettelijk geen enkel probleem vormt, omdat gemeentes vrij zijn zelf soortgelijke stelsels in te voeren, en zichzelf daaraan te binden. Het argument van het college als zou het voorstel "een aantasting zijn van het representatieve stelsel" vond Peters een drogreden, omdat democratieën áltijd mengvormen van direc - representatieve democratie zijn. Politiek is niet voor bangeriken, stelde hij, en: “Democratie is niet uitgevonden om het de bestuurders gemakkelijk te maken. Als het daarom ging dan kennen we heel andere politieke systemen.” Lisa Hartog, Amsterdamse in hart en nieren en actief in de allochtonen- en homobeweging, hield een vurig betoog á la “Rotterdamse Carrie” met als strekking: laat ons Amsterdammers, óók de handen uit de mouwen steken, en heb daarbij vertrouwen in de mens want dát is cruciaal. Zij eindigde met een prachtig gedicht, naar Hendrik Mattheus van Randwijck:
‘ Een mens, een stad die geen vertrouwen heeft en geeft en daarmee voor haar angsten zwicht zal meer dan lijf en goed verliezen dan dooft het licht ‘

"Lisa Hartog in actie”

Reacties burgermeester en fracties
Interessant was dat burgermeester Cohen zowel Arjen Nijeboer als Jit Peters vroeg, of volgens hun het correctief referendum naast dit initiatiefstelsel nog een plek moet hebben. Beiden gaven aan dat dit volgens hen elkaar aanvult: correctief referendum is de zgn. 'rem', het initiatiefreferendum is de 'gaspedaal'. Met alleen remmen of alleen maar gasgeven kom je er niet: beiden zijn nodig opdat mensen in kunnen grijpen wanneer ze vinden dat iets verkeerd gaat, of wanneer zij een voorstel missen.

Fractievoorzitter Maarten van Poelgeest van Groenlinks vroeg de burgermeester of hij soms het correctief referendum wilde afschaffen, maar Cohen verzekerde dat dit niet het geval was: het ging hem alleen om het voorkomen van elkaar opvolgende referenda over hetzelfde onderwerp of besluit, zodat de besluitvorming teveel zou vertragen. Ter illustratie noemde hij de Noord-Zuidlijn; in Parijs was het in een mom van tijd gerealiseerd, in Amsterdam, mede door het referendum, een veel langduriger traject. Wij zaten aan de zijlijn in onze stoelen te branden om Cohen een paar hele andere analyses voor te leggen volgens welke de vertraging bij een project als de Noord-Zuidlijn ook voor een belangrijk deel komt door de gemeentelijke organisatie en –werkwijze, en niet zozeer door het dwarsliggen van burgers. We hebben nog even overwogen bij de nota van repliek een bijlage hierover mee te sturen, met Noord-Zuidlijn als casus, aan de hand waarvan aantal problemen gemeentelijke organisatie en besluitvorming aangetoond kunnen worden. Maar daarmee betreden wij een nieuw terrein, namelijk van de gemeentelijke organisatievoering. Ook boeiend, daar hebben we zeker ook een visie op, maar wie weet is dat een nieuw project.

“De achterban van Amsterdams Initiatief moesten anderhalf uur wachten op de commissieleden”

Woordvoerder Ruud Nederveen van de VVD gaf aan dat de VVD verdeeld is over het eerste gedeelte van het voorstel, ( met 1100 handtekeningen kan je voorstel in raad komen) maar principieel tegen het tweede deel van ons voorstel is (de optie van een referendum als de raad het voorstel afwijst). De argumenten van de VVD tegen het tweede deel van ons voorstel kwamen vooral op het volgende neer: We hebben hier in Nederland een representatief stelsel; er zijn veel verschillende partijen, die voldoende de meningen in de samenleving verwoorden, daar moet je niet aan gaan tornen. Tja; zowel een grote meerderheid van de VVD-stemmers (78 procent volgens de laatste SCP-peiling) als een meerderheid van alle Nederlanders is het daar hartgrondig mee eens; dat zou in een democratie al voldoende argument zijn om het te veranderen!

Fractievoorzitter Hans Res van het CDA meldde dat zijn fractie verdeeld was over het eerste gedeelte van ons voorstel, en tegen het tweede stuk. Formeel dus hetzelfde standpunt als de VVD, maar in zijn woorden en overpeinzingen sprak toch een meer genuanceerd beeld: enerzijds ziet het CDA ook in dat vernieuwing nodig is, anderzijds: ‘Wat kunnen Amsterdammers bedenken, dat niet in de raad ook al bedacht is?’ Nee, daar kunnen wij ons nu helemaal niets bij voorstellen!

Peter Klerks, woordvoerder op dit punt van de PvdA-fractie, vertelde dat de fractie uiteindelijk toch verdeeld blijft over deze kwestie. Meerderheid is positief over het voorstel, maar twee personen blijven principieel tegen en zullen waarschijnlijk tegenstemmen, aldus Klerks. De overige raadsleden zullen voor het voorstel stemmen, onder voorwaarde dat er met de volgende punten iets gedaan word: kleine opkomstdrempel (Klerks noemde nu 20%), uitzondering van kwetsbare groepen, gemeentebelastingen en bestuurlijk stelsel als onderwerpen voor initiatieven. Ook hij kwam met het punt van ‘stapeling’ van procedures wanneer het initiatievenstelsel naast het correctief referendum komt, wat voorkomen moet worden.

De uitkomst van deze vergadering is dat de 6 indienende fracties in samenwerking met Amsterdams Initiatief een reactie op de bezwaren , en tegelijk een gewijzigd voorstel voorleggen waarin aan een aantal bezwaren van het College en de PvdA-fractie tegemoet wordt gekomen:
-invoegen opkomstdrempel van 10 procent van de kiesgerechtigden -dezelfde uitgezonderde onderwerpen als nu bij het semi-correctieve referendum -intrekken van huidige referendumverordening, maar de correctieve mogelijkheid inbouwen in het nieuwe systeem -en paar minder belangrijke, meer technische punten (zie ons voorstel).

Wij hopen dat dit op een ruime meerderheid mag gelden.

Behandeling aangepast voorstel in raadscommissie: 5 juni, 13.00 uur STIPT (hebben ze plechtig beloofd) in het Stadhuis, zaal 0239 (begane grond, bij ingang links van Café Dantzig).

Uiteindelijke stemming in de Gemeenteraad: 18 of 19 juni omstreeks 14.00 uur; het exacte tijdstip volgt nog.