Nieuws, 7-11-2002

Uit: Het Parool van vandaag

Laat de Amsterdammers beslissen

ARJEN NIJEBOER

Het college van b. en w. wil de inspraak van burgers drastisch wijzigen. Alleen op hoofdlijnen kan de burger nog zijn mening kenbaar maken. Om de betrokkenheid van burgers te vergroten, pleit Amsterdams Initiatief voor nieuwe spelregels. Arjen Nijeboer van de stichting Agora Europa voor politieke vernieuwing, medeoprichter van Amsterdams Initiatief, schetst de hoofdlijnen. 'Een voorstel dat duizend Amsterdammers hebben ondertekend, moet de gemeenteraad behandelen.'

HOE DENKT DE gemiddelde burger anno 2002 over politici? 'Ach joh, láát toch, uiteindelijk doen die toch wat ze willen.' En wat zeggen veel politici? 'Burgers zijn altijd overal tegen, maar ze komen nooit zelf met constructieve voorstellen.'

In Amsterdam heeft deze houding de laatste jaren een soort hoogtepunt bereikt, waarbij met name een reeks (semi)correctieve referenda over onder meer de stadsprovincie, stadsdeel Centrum en het GVB als katalysator fungeerde. Bij alle zes referenda die zijn gehouden zei een meerderheid 'nee'. Bij maar liefst de helft werd de uitslag ongeldig verklaard, omdat het gemeentebestuur een hoge opkomstdrempel had ingesteld, die niet werd gehaald.

Het gevolg voor de burgers was dat hun negatieve beeld van de politici, die 'tóch maar doen wat ze willen', wordt bevestigd en men bij het volgende referendum weer tegen stemt - of men blijft thuis. En de politici zien hun theorie bevestigd dat burgers met name tégen dingen zijn en niet met voorstellen komen hoe het dan wél zou moeten.

In feite is deze gang van zaken inherent aan het correctief referendum. Burgers mogen zich dan immers alleen uitspreken over door de overheid (voor)genomen beslissingen en kunnen niet zelf voorstellen inbrengen. Ofwel, burgers worden door tegenstanders uitgenodigd zich tégen de overheid te verzetten en niet om constructief mee te denken over wat eventueel wél moet gebeuren.

Omdat correctieve referenda steeds gaan om het overrulen van het gemeentebestuur, voelen politici zich aangevallen en gaan van de weeromstuit referenda met een 'te lage' opkomst ongeldig verklaren.

Kortom: een heilloze weg. Burgers moeten de mogelijkheid hebben een overheid te corrigeren. Maar ze moeten ook zelf voorstellen ter stemming kunnen brengen, zodat ze niet naar het correctieve referendum hoeven te grijpen als ze eigenlijk iets anders willen.

AMSTERDAMS Initiatief is een groep van jonge, niet-partijgebonden Amsterdammers die de houding van wederzijds lamleggen wil ombuigen naar een cultuur van samenwerking, interactie en initiatief. Wij willen bereiken dat als iets beter kan, Amsterdammers de eersten zijn die zeggen: 'Daar wil, kan en ga ik iets aan doen'. Voorstellen over parkeren, bomen, fietsen, wonen, werk, kinderopvang, zwembaden, Vondelpark of Koninginnedag moeten een eerlijke kans krijgen.

Daarom heeft Amsterdams Initiatief - ondersteund door buitenlandse deskundigen die de best practices uit diverse Europese landen hebben ingebracht - het voorstel voor een initiatiefstelsel uitgewerkt. Het is zodanig opgezet dat samenwerking en interactie tussen burgers en bestuur maximaal wordt bevorderd.

Ons voorstel is dat wanneer duizend Amsterdammers een voorstel ondertekenen, de gemeenteraad dit voorstel moet behandelen. Het burgerinitiatief kan bij de uitwerking van het voorstel ondersteuning krijgen van ambtenaren. De raad kan het voorstel vervolgens gewoon overnemen; in dat geval eindigt het initiatief. Ook kan de raad het voorstel met de burgergroep verder ontwikkelen; hij kan besluiten zelf een referendum over dit voorstel uit te schrijven of hij kan het afwijzen.

Op basis van de redenen van afwijzing kan eventueel het voorstel nog worden gewijzigd. De initiatiefgroep kan vervolgens een hogere handtekeningendrempel van zo'n 25.000 stuks halen, waarna het gemeentebestuur een referendum moét uitschrijven.

Bij het referendum heeft de raad op zijn beurt het recht een tegenvoorstel te doen, dat uiteraard ook de sterke elementen van het initiatiefvoorstel mag bevatten. Dat bevordert de onderhandeling tussen de initiatiefgroep en het gemeentebestuur. Mocht het gemeentebestuur de initiatiefgroep voldoende tegemoetkomen, kan dat betekenen dat het referendum-initiatief wordt teruggetrokken. Tevens komen er waarborgen voor een eerlijk debat. De initiatiefgroep krijgt evenveel geld om campagne te voeren als het gemeentebestuur, beide kampen wordt gevraagd vrijwillig hun eigen geldbronnen bekend te maken.

Ook komt er een huis aan huis verspreide referendumkrant, waarin de initiatiefgroep en het gemeentebestuur evenveel ruimte krijgen voor hun argumenten. En last but not least: volgens het principe 'de meerderheid beslist' is er geen opkomstdrempel. De uitslag is altijd geldig. Net zoals dat vaak al honderd jaar het geval is in de staten met een echte referendumtraditie, met name Zwitserland en vele Amerikaanse deelstaten.

ONS VOORSTEL heeft diverse voordelen boven het plan van het college van b. en w. Bij het burgerinitiatief kunnen burgers alleen voorstellen aan de gemeenteraad voorleggen. Zij hebben geen garantie dat hun inspanningen ergens toe zullen leiden. Door de optie van het referendum zijn burgers veel meer gemotiveerd om met goede voorstellen te komen;
door de optie van het referendum moet de gemeenteraad wel serieus en gewetensvol met burgerinitiatieven omspringen. De gemeenteraad kan het niet zomaar afwijzen, maar moet argumenten geven en rekening houden met wat bij de burgers leeft;
één van de grote problemen van de huidige politiek is de afwezigheid van een breed publiek debat. Een burgerinitiatief leidt als zodanig niet tot een publiek debat. Een referendum wel;
en ons voorstel bevat intelligente spelregels en faciliteiten die zorgen voor kwalitatief goede voorstellen en voor samenwerking tussen burgers en bestuur. Hierdoor ontstaat uiteindelijk het beste beleid.

Amsterdams Initiatief heeft het afgelopen halfjaar met alle politieke partijen gesproken en hun gevraagd op de startconferentie een 'Contract met Amsterdam' te tekenen waarin zij beloven zich hard te maken voor het initiatiefstelsel. GroenLinks, D66, SP en Amsterdam Anders/De Groenen hebben het voorstel daarop in zijn geheel overgenomen. Zij rekenen op de steun van Amsterdam Leeft en Mokum Mobiel.

De PvdA is verdeeld. Diverse prominenten van die partij zijn echter lid geworden van het Comité van Aanbeveling, onder wie oud-partijleider Eberhard van der Laan, kandidaat-lijsttrekker op nationaal niveau Wouter Bos, partijvoorzitter John Leerdam en Fatima Elatik, wethouder in het stadsdeel Zeeburg.

Diverse PvdA-raadsleden hebben inmiddels gemeld vóór te zullen stemmen. Daarmee wordt het spannend of het voorstel een meerderheid in de raad zal halen.

Het Parool van 07-11-2002, Pagina 11, Meningen, Opinie